الوقت - با وجود برگزاری دور جدیدی از مذاکرات تهران-واشنگتن در مسقط پایتخت عمان، اما برخی گزارشها و خبرها از ادامه تحرکات نظامی آمریکا در منطقه حکایت دارد. بر اساس دادههای عمومی پروازی (ADS-B/ACARS)، روز دوشنبه، چندین جابهجایی هوایی ترابری و سوخترسانی نیروی هوایی آمریکا غرب آسیا ثبت شد و آرایش مأموریت نیروی هوایی آمریکا همچنان ادامه دارد. در همین ارتباط بر مبنای گزارش یکی از ناظران تحولات نظامی، یک فروند هواپیمای سوخت رسان نظامی با علامت BLUE 72 از مورون به سمت پایگاه العدید قطر برای پشتیبانی سوخترسانی جنگندهها منتقل شده و در پایگاه موفقالسلطی اردن سه فروند C-17 وارد شدند. همچنین گفته شده است که در پایگاه شاهزاده سلطان عربستان چهارمین هواپیمای ترابری نظامی لاکهید سی-۵ گالکسی از رابرت گری به عربستان رسیده است.
گزارش تحرکات نظامی را معمولا ناظران آشنا به مسائل نظامی اعلام میکنند، اما هیچکدام از این گزارشها از سوی مراجع رسمی تائید و یا تکذیب نمیشود و در واقع نمیتوان با اطمینان کامل چنین گزارشهایی را پذیرفت، هرچند که نمیتوان تحرکات نظامی آمریکا را در منطقه را نیز رد کرد.
در عین حال این نکته بر کسی پوشیده نیست که واشنگتن در مذاکرات خود با طرفهای مختلف از جمله ایران همواره رویکردی دوگانه را از خود نشان میدهد. در واقع دوگانگی بخشی از سیاست خارجی آمریکا در دورههای مختلف است و بسیاری از کارشناسان سیاست خارجی نیز معتقدند که سیاست خارجی آمریکا همواره در نوسان بوده است. اکنون نیز این که ترامپ همزمان با مذاکره با ایران به تحرکات نظامی خود ادامه میدهد، بازتابی از همان سیاست خارجی نوسانی آمریکاست. عاملی که باعث شده تا حتی نزدیکترین متحدان آمریکا از جمله اروپاییها نیز نتوانند روی اتحاد با واشنگتن حساب باز کنند.
عملیات نظامی علیه ایران امکان پذیر است؟
حتی اگر گزارشهای مختلف درباره تحرکات نظامی آمریکا در منطقه را تائید شده بدانیم، این جای سوال است که آیا آمریکا از طریق راه حل نظامی در برابر ایران قادر به دستیابی به اهداف خود خواهد بود. پاسخ به این پرسش را از زبان تحلیگران خارجی مورد بررسی قرار خواهیم داد:
هشدار رسانه مطرح روسی به کاخ سفید: شبکه آرتی روسیه در گزارشی نوشته است که اگر بخواهید ایران را امتحان کنید پشیمان خواهید شد؛ نه جنگ و نه سناریوهای جایگزین آن تغییری در نظام ایران ایجاد نمیکنند. خطرات سناریوی حمله به ایران قابل توجه است. حملات هوایی تغییری در وضعیت نظام ایران ایجاد نخواهد کرد و نیروهای مسلح ایران توانایی انجام حملات متقابل را خواهند داشت.
عقب نشینی آمریکا: الستر کروک، دیپلمات سابق انگلیسی و افسر پیشین ام.آی6 انگلیس در گفتگویی تاکید کرد قرار بود گفتوگوهای عمان صرفاً درباره مسائل هستهای باشد، اما در استانبول تلاش شد دستور کار اسرائیل شامل توقف غنیسازی، موضوعات موشکی و خلع سلاح حزبالله و حماس تحمیل شود، اما ایران این دستور کار را رد کرد و تأکید داشت یا مذاکره فقط هستهای در عمان انجام شود یا اصلاً گفتوگویی در کار نباشد؛ موضعی که در نهایت واشنگتن را وادار به عقبنشینی کرد، چون آمریکا از هزینههای درگیری نظامی با ایران آگاه است.
سناریوی نظامی علیه ایران بی نتیجه است: اسکات ریتر، کارشناس آمریکایی هم معتقد است که ایران امروز خیلی قویتر از ۱۰ سال پیش شده است. برنامه موشکیاش بسیار پیشرفتهتر شده و دقت موشکهای ایران به سطح خیلی بالایی رسیده است. ایران همچنین پهپادهای انتحاری و کروز دقیق و نیروی دریایی نامتقارن خیلی قوی دارد. اقتصاد ایران با وجود تحریمهای شدید مقاومتر شده، اتحادهای منطقهای و بینالمللیاش (چین، روسیه، محور مقاومت) خیلی محکمتر شده است و سناریوی حمله نظامی به ایران نتیجه لازم را نخواهد داشت.
موشکهای ایران ترامپ را پای میز مذاکره کشاند: رسانه صهیونیستی معاریو نیز با رد سناریوی نظامی علیه ایران نوشته است که تهدیدهای ایران به آغاز حملات موشکی گسترده در خاورمیانه در صورت حمله آمریکا، اصلیترین عاملی بود که دولت آمریکا را به انتخاب مسیر مذاکره به جای گزینه نظامی سوق داد. در حال حاضر ایران برای ایجاد بازدارندگی در برابر هر گونه درگیری نظامی جدید، سیاست ابهام و عدم قطعیت را در مورد توانمندیهای موشکی خود در پیش گرفته است. در طول جنگ اخیر و با گسترش درگیریها، ایران تجربه بیشتری در زمینه نفوذ و دور زدن سیستمهای پدافندی اسرائیلی و آمریکایی به دست آورد.
چرا عملیات نظامی علیه ایران به نتیجه نمی رسد؟
اگر بخواهیم به صورت خلاصه مجموع نظرات و تحلیل کارشناسان خارجی درباره بی نتیجه بودن عملیات نظامی علیه ایران را بررسی کنیم، میتوانیم چند نکته را در نظر بگیریم:
1.جغرافیا و وسعت: ایران کشوری بزرگ با تنوع جغرافیایی زیاد (کوهستان، بیابان، شهرهای پراکنده) است. این یعنی حملهی سریع و برقآسا علیه ایران سخت میشود و اشغال یا کنترل ایران عملاً بسیار پرهزینه و فرسایشی است.
۲. توان بازدارندگی نامتقارن: ایران الزاماً روی جنگ کلاسیکِ مستقیم تکیه نمیکند، بلکه موشکهای بالستیک و کروز دارد که با تکیه بر همین توان به نوعی موازنه نامتقارن در برابر آمریکا رسیده است. پهپادهای ایرانی و توان دریایی نامتقارن ایران در خلیج فارس باعث میشود هر حملهای هزینهی زیاد و غیرقابل پیشبینی برای طرف متجاوز داشته باشد.
۳. شبکهی منطقهای: باید توجه داشت که ایران فقط یک کشور محدود در مرزهای خود نیست، بلکه بازیگری است که در معادلات منطقهای و بین المللی نفوذ دارد. هر عملیات نظامی میتواند به چند جبهه همزمان کشیده شود و منافع و نیروهای کشورهای مهاجم را در منطقه درگیر کند. این وضعیت ریسک سیاسی و امنیتی عملیات نظامی علیه ایران را بهشدت بالا میبرد.
۴. محدودیت هدفهای نظامی: حتی اگر حملهی دقیق علیه ایران انجام شود، زیرساختهای ایران قابل بازسازیاند. باید توجه داشت که دانش فنی و نیروی انسانی ایران با بمباران از بین نمیرود، بنابراین ضربه نظامی الزاماً به معنای از بین رفتن توان و قابلیتهای ایران در حوزه نظامی و هستهای نیست.
۵. هزینهی سیاسی و بینالمللی: جنگ با ایران میتواند بازار انرژی را بههم بریزد، واکنش چین و روسیه را به همراه داشته باشد و مشروعیت بینالمللی حملهکننده را زیر سؤال ببرد. لذا هر حمله نظامی علیه ایران دارای بار و هزینه سیاسی برای طرف متجاوز است.
۶. تجربهی تاریخی: تجربهی عراق، افغانستان و لیبی نشان داده است که شروع جنگ آسانتر از جمعکردن تبعات آن است. تغییر نظام یا مهندسی سیاسی از بیرون، معمولاً شکست میخورد، همان گونه که تجربه عملیات نظامی در ویتنام، افغانستان و عراق نیز با شکست روبرو شد. لذا تصمیم گیران و سیاستگذاران در آمریکا با تکیه بر شواهد تاریخی گذشته از این مسئله آگاه هستند که عملیات نظامی نمیتواند برآورده کننده اهداف واشنگتن در ایران باشد.
